“މަތިވެރިއާއި ރޯދަމަސް”ގެ ނަމުގައި މިހާރު ކުރިއަށް ގެންދާ ސިލްސިލާގެ ދަށުން، މި ފަހަރުގެ ލިޔުން ޚާއްޞަކޮށްލާނީ، މީގެ އަހަރުތަކެއް ކުރީން މަތިވެރީގައި ރޯދަވީއްލުމުގެ ކަންކަން ކުރެވެމުން އައި ގޮތްތަކުގެ މައްޗަށެވެ. އޭގެތެރޭގައި އެ ދުވަސްވަރު ރޯދަ ވީއްލަން ތައްޔާރުކުރާ ކާބޯތަކެއްޗާއި ރޯދަވީއްލުމުގެ ކަންކަން ހިނގަމުން އައި ގޮތުގެ މައްޗަށް ވެސް އަލިއަޅުވައިލާނަމެވެ.
ރޯދަ ވީއްލާ ވަގުތަކީ، ރޯދަވެރީންނަށް އަންނަ ވަރަށް ޚާއްޞަ ވަގުތުކޮޅެކެވެ. ދުވާލު ހަތަރުދަމު ނުކައި ނުބޮއި ތިބެފައި، ފުރަތަމަ ކައި އެއްޗެއް އަނގައަށް ލެވޭ ވަގުތުކަމުން، މި ވަގުތަށް ރޯދަވެރީން ވަރަށް ބޮޑަށް ތައްޔާރުވެއެވެ. އެ ބަޔެއްގެ ވަރުން ރަނގަޅު އެއްޗެހި ކައްކާ ތައްޔާރުކުރެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އޭރު އެ ކަންކަން ކުރެވޭ ގޮތް، މި ޒަމާނާ އަޅައިބަލާ އިރު ވަރަށް ތަފާތެވެ. މި ޒަމާނުގައި މި ހުންނަ ކަހަލަ، އެކި ބާވަތްބާވަތުގެ ކާތަކެއްޗެއް އެ ޒަމާނަކު ނުހުރެއެވެ. އެންމެ ފޯރާ ގޭގޭގެ ސުފުރާމަތި ވެސް ފެންނާނީ ވަރަށް ސާދާކޮށެވެ.
އެ ޒަމާނުގައި ކޮންމެ މީހަކު ވެސް ފުރަތަމަ ކަރު ތެންމައިލާނީ ކުރުނބާ ފެނުންނެވެ. މަތިވެރީގެ ހަމަ ކޮންމެ ގެއެއްގައި ވެސް، ކޮންމެ ރޯދަވެރިއަކަށް ކުރުނބައެއް އޮންނާނެއެވެ. މިހާރާ ޚިލާފަށް އެ ޒަމާނުގައި މަތިވެރީގައި ރުއް ވަރަށް ގިނަވާނެވެ. އެހެންކަމުން ކުރުނބައަކީ ވަރަށް ތިޔާގި އެއްޗެކެވެ.
ރޯދަވީއްލަން ބޭނުންކުރާ ކުރުނބައަކީ ވަރަށް ތަފާތު ގޮތަކަށް މަށާ ކުރުނބައެކެވެ. އެ ކުރުނބައަށް މަތިވެރީގައި ކިޔައި އުޅެނީ ރޯދަކުރުނބައެވެ. އެ ކުރުނބާ މަށާފައި ހުންނަނީ، ކުރުނބާގެ ފުލުން ނުވަތަ ހަރުކޮޅުން އޮށާޖެހޭ ވަރަށް ދެބައިކުޅަ އެއްބަޔަށެވެ. އެއަށްފަހު، އަނެއްކޮޅުގެ ކިހައްގަނޑު މަށާނީ ކޮޅަށް ތޫނުވާ ގޮތަށެވެ. ކިތަންމެ ތަންވަޅު ނުވެގެން އުޅޭ މީހާ ވެސް، ރޯދަވީއްލަން މަށާ ކުރުނބާ، މި ނޫން ގޮތަކަށް ނުމަށާނެއެވެ. ބައެއް މީހުން ކުރުނބާ މަށާފައި ފިނިކުރުމަށް ޓަކައި ގިފިލީ ފެންވަޅަށް ބާލާފައި ވެސް ބަހައްޓައެވެ. އެއީ އެ ޒަމާނުގައި ފިނިކުރެވޭނެ އެހެން ގޮތެއް ނޯންނާތީއެވެ.
ބައެއް ޒުވާން ކުދިން ރޯދަކުރުނބާ މެށުމަށްފަހު، ވަރަށް ބޮޑަށް ރީތިކުރެއެވެ. ކޮށާވަޅިން ކުރުނބާގެ ނާށިގަނޑު ކަހައި އޮމާންކޮށް، އަނެއްކޮޅުގެ ކިހައްގަނޑު ވެސް އޮމާންކޮށް، ތަފާތު ފަރުމާތަކަށް ކުރެހުން އަޅައި ޒީނަތްތެރިކުރެއެވެ. މި ގޮތަށް ޒީނަތްތެރިކުރާ ބައެއް ކުރުނބާ މަށާފައި ހުންނާނީ، ވައްފައި ވެސް ނުނައްޓައެވެ. އެ ފަދަ ކުރުނބާގެ ވައްފައި މަށައި، ތަޅައި ނަރަށް ހެދުމަށްފަހު، އަންހެން ކުދިންގެ ބޮލުގެ އިސްތަށިގަނޑު ގަތާފައި ހުންނަ ގޮތަށް ގަތާލައިފައި ވެސް ބަހައްޓައެވެ. މި ފަދަ ރޯދަކުރުނބާ ފެންނާނީ ވަރަށް ޝާހީ ކުރުނބައެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ހީވާނީ މައުރަޒެއް ނުވަތަ މުބާރާތެއްގައި ބައިވެރިކުރާން ތައްޔާރުކޮށްފައި އޮންނަ ކުރުނބައެއް ހެންނެވެ.
ބައެއް ޒުވާން ކުދިން، މެންދުރެއްހައި އިރު ރޯދަކުރުނބާ މަށައި، ރީތިކޮށް އޮމާންކޮށް އޮފުކުރަން ފަށާނެއެވެ. މި ކުދިން އަސުރުނަމާދަށްފަހު، ރަށުތެރޭގައި އުޅޭނީ މި ކުރުނބާ ހިފައިގެންނެވެ. ކޮންމެ ތަނަކަށް ދިޔަޔަސް، އެ ކުރުނބާ އަތުގައި އޮންނާނެއެވެ. އިރު އޮއްސޭން ކައިރިވުމުން، ކުރުނބާ ހިފައިގެން ބައިހަދާފައި ދާނީ ރަށުގެ އަތިރިމައްޗަށެވެ. ރޯދަ ވީއްލާނީ އަތިރިމަތީގައި ތިބެއެވެ. އެއީ އެ ކުދީންނަށް ލިބޭ ވަރަށް އުފާވެރި ވަގުތުކޮޅެކެވެ.
އެ ދުވަސްވަރު މަތިވެރީގައި ރޯދަވީއްލަން ތައްޔާކުރާ ކާބޯތަކެތީގެ ތެރޭގައި، އެންމެ އާންމު އެކައްޗަކީ ބަތްޕެނެވެ. ބަތްޕެނާ އެކު ކާން ހުންނަނީ ކިހައް މަސްހުންޏެވެ. ބައެއް ގޭގޭގައި މަސްކުރޮޅި ވެސް ތައްޔާރުކުރެއެވެ. ކަރާ ހައްދަންފެށުމުގެ ކުރީގައި ފަންޏެއްގެ ގޮތުގައި އެންމެ ގިނަ ގޭގޭގައި ތައްޔާރުކޮށް އުޅުނީ ސާގު ފަންޏެވެ. އެ ޒަމާނަކީ މިހާރުހެން، އެކި ކަހަލަ މޭވާއިން ފަނި ގިރައި އުޅުނު ޒަމާނެއް ނޫނެވެ. އަދި ތަފާތު ނަންނަމުގެ ހެދިކާތައް ހަދައި އުޅުނު ޒަމާނެއް ވެސް ނޫނެވެ.
ހެދިކާއެއްގެ ގޮތުގައި ގިނަ ގޭގޭގައި ފިހެ އުޅުނީ، ހަނޑޫ ފުނޑައިގެން ވަޅޯމަހާއި މިރުހާއި މި ފަދަ ތަކެތި ލައިގެން ފިހާ ފޮޅިއެކެވެ. މަތިވެރީ މީހުން އެ ފޮޅިއަށް ކިޔައި އުޅެނީ ކުޅިފޮޅިއެވެ. ހަނޑޫފުށާއި ހުންޏާ އެއްކޮށް މޮޑެގެން، މަހާއި މިރުސް ފަދަ ތަކެތި ނުލައި ވެސް ފޮޅިއެއް ފިހެއެވެ. އެއަށް އެ ރަށު މީހުން ކިޔައި އުޅެނީ މަޑުފޮޅިއެވެ. މަޑުފޮޅި ފިހަނީ، މަހާއި މިރުހާއި މި ފަދަ ތަކެތި ނުލިބޭ ފަހަރުފަހަރުއެވެ. އެހެންކަމުން ހެދިކާގެ ގޮތުގައި އެ ޒަމާނުގައި ގޭގޭގައި ހުންނާނީ ކުޅިފޮޅި ނުވަތަ މަޑުފޮޅިއެވެ. އެއް ގޭގައި ތައްޔާރުކުރާ ތަކެތި، އަނެއް ގެއަކަށް ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ، އެކުވެރި ރައްޔިތެއް ދިރިއުޅުނު މަތިވެރީގެ ކޮންމެ ފަރުދަކަށް ވެސް ލިބޭ ވަރަށް ބޮޑު އުފަލެކެވެ.
އެ ދުވަސްވަރު މަތިވެރީގައި ދެ މިސްކިތް ކުރެއެވެ. އެ ދެ މިސްކިތް ވެސް ހުންނަނީ ރަށުގެ ހުޅަނގުކޮޅުގައެވެ. އެއް މިސްކިތަށް ކިޔަނީ ބޮޑު މިސްކިތެވެ. މި މިސްކިތް މިހާރަކު ނުހުރެއެވެ. އަނެއް މިސްކިތަށް ކިޔަނީ ކުޑަ މިސްކިތެވެ. ކުޑަ މިސްކިތް، އާސާރީ މިސްކިތެއްގެ ގޮތުގައި މިހާރު ވެސް އަންނަނީ ބަލަހައްޓަމުންނެވެ. ބަންގި ގޮވައި ނަމާދުކޮށް ވެސް ހަދައެވެ. މި މިސްކިތަކީ ހިޖުރައިން 1146 ވަނަ އަހަރު ބިނާކޮށްފައިވާ މިސްކިތެކެވެ.
އެ ޒަމާނުގައި މަތިވެރީ ރައްޔިތުން ރޯދަ ވީއްލާނީ، ބޮޑު މިސްކިތު މުދިމު، ފުމޭ ސަންގުގެ އަޑަށެވެ. މުދިމު މި ސަންގު ފުމުމަށް ޓަކައި، ސަންގު ހިފައިގެން ދާނީ ރަށުގެ ހުޅަނގުކޮޅު (މުއްވަރުކޮޅު) އާނުގަނޑު މައްޗަށެވެ. އެ ތަނުގައި ހުންނައިރު، އުޑުމަތި ސާފުކޮށް އޮންނަ ނަމަ، އިރު އޮއްސޭ މަންޒަރު ރީތިކޮށް ފެންނާނެއެވެ. އެހެންކަމުން އިރު އޮއްސޭ މަންޒަރު އަމިއްލަ ލޮލުން ބަލަން ހުރެފައި، އިރު އޮއްސިއްޖެކަން ކަށަވަރުވުމުން އޭނާ ސަންގު ފުމޭނެއެވެ. ރަށުގެ މީހުން ދިރިއުޅޭ ހުރިހައި ހިސާބަށް މި ސަންގުގެ އަޑު ފޯރާނެއެވެ. މި ސަންގަށް ކިޔައި އުޅެނީ “ރޯދަވީއްލާ ސަންގު”އެވެ. މި ސަންގުގެ އަޑު ނީވޭހައި ހިނދަކު، ރަށުގެ އެއްވެސް މީހަކު ރޯދައެއް ނުވީއްލާނެއެވެ. ގަޑިއެއް ރޭޑިޔޯއެއް ފަދަ ވަސީލަތެއް ނުހުންނާތީ، އިރު އޮއްސޭ ވަގުތު ދެނެގަނެވޭނެ އެހެން ގޮތެއް އެ ޒަމާނަކު ނޯވެއެވެ.
ކޮންމެއަކަސް ރޯދަ ވިއްލާ ސަންގުގެ އަޑު ކަންފަތުގައި ޖެހުމާ އެކު، މަތިވެރީގެ ރައްޔިތުން ރޯދަ ވީއްލުމައިގެން ހަރަކާތްތެރިވާން ފަށާނެއެވެ. އެ ގެއެއްގައި ރޯދަ ވީއްލަން ތައްޔާރިކުރި އެއްޗިއްސާއި ގޭގެއިން ކުރި ޞަދަޤާތުގެ ތަކެތިންނެވެ. ކޮންމެ ދުވަހެއްގެ ރޯދަ ވެސް ނިމިގެންދާނީ މި ފަދަ ގޮތަކަށެވެ.
ނޯޓް: މި ލިޔުމަށް މައުލޫމާތު ދެއްވީ، އއ. މަތިވެރީ ކައުންސިލްގެ ޒިންމާދާރުވެރިޔާ އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް ޝަރީފު އަދި އއ. މަތިވެރީ ޖަވާހިރުމާގޭ މުހައްދު އިދުރީސްއެވ
Be the first to comment