“މަތިވެރިއާއި ރޯދަމަސް” ގެ ނަމުގައި ގެނެސްދޭ ސިލްސިލާގެ ދަށުން، މި ލިޔުން ޚާއްޞަކޮށްލާނީ، މަތިވެރީގައި މީގެ އަހަރުތަކެއް ކުރީން، ހާރުކެއުމުގެ ކަންކަން ކުރެވެމުން އައި ގޮތްތަކުގެ މައްޗަށެވެ. އޭގެތެރޭގައި ހާރަށް ތައްޔާރުކުރާ ކާބޯތަކެއްޗާއި ހާރު ކެއުމުގެ ކަންކަން ކުރެވެމުން އައިސްފައިވާ ގޮތުގެ މައްޗަށް ވެސް އަލިއަޅުވައިލާނަމެވެ.
ހާރުކެއުމަކީ ރޯދައަށް ހުރުމަށް ޓަކައި ކާ އެންމެ ފަހުގެ ކެއުމަށް ކިޔާ ނަމެވެ. އެހެންކަމުން މި ކެއުން ވީހައި ވެސް ރަނގަޅުކުރަން ކޮންމެ މީހަކު ވެސް މަސައްކަތްކުރެއެވެ. އެ މީހެއްގެ ފެންވަރުން، ވީ އެންމެ ރަނގަޅަކަށް، ހާރަށް ކާބޯތަކެތި ތައްޔާރުކުރުމަކީ، އެ ޒަމާނުގައި ވެސް މަތިވެރީގެ ރައްޔިތުން ސަމާލުކަންދޭ ކަމެކެވެ. އަތްމަތި ތަނަވަސް މީހުންގެ ސުފުރާމަތި ފެންނާނީ ނުހަނު މުއްސަނދިކޮށެވެ.
އެ ދުވަސްވަރު މަތިވެރީގައި ހާރަށް ތައްޔާކުރުކުރާ މައިގަނޑު ބާވަތްތަކަކީ، ބަތާއި މަސްރިހައާއި ކިރުހަކުރާއި ފިހުނުމަހާއި ތެއްލިރިހާކުރާއި ބަތްޕެނެވެ. ލިބޭ މީހުން ހަމަ ކޮންމެ ރެއެއްގެ ހާރަށް ވެސް، މި ބާވަތްތައް ހަމަކުރެވޭތޯ ބަލައެވެ. އެންމެ ނިކަމެތިމީހާ ވެސް ބަތްޕެން ކައްކާނެއެވެ. ބަތްޕެނަކީ ހަމަ ކޮންމެހެން ވެސް ހުންނާން މަޖުބޫރު އެއްޗެއް ކަމަށް އެ މީހުން ދެކެއެވެ. ހާރު ކާ އިރު، ބަތްޕެއް ނުބޮއިފި ނަމަ، ރޯދަ ވަރުބަލިކަން ވަރަށް ބޮޑުވާނެތީއެވެ.
މަތިވެރީގައި އެ ޒަމާނުގައި ހާރާ ގުޅިފައި އޮންނަ އެންމެ ރަނގަޅު ކަމަކީ، ލިބޭ މީހުން، ނުލިބޭ މީހުންނަށް ފޯރުކޮށްދޭ އެހީތެރިކަމެވެ. ފޯރާ މީހުން އެ ގޭގޭގައި ތައްޔާރުކުރާ ކާބޯތަކެތި، ނިކަމެތިންނަށް ފޯރުކޮށްދީ، އެ ބައިމީހުން އުފާކޮށްދިނުމަކީ، މަތިވެރީގައި އޮތް ވަރަށް ރީތި އާދައެކެވެ. މި ކަމުގައި ޢާއިލާގެ މީހުންނަށާއި އަވައްޓެރިންނަށް ދޭ އިސްކަން ބޮޑުކުރެއެވެ. އެއް ގެއިން އަނެއް ގެއަށް ކައި އެއްޗެއް ބަލައި އަޔަސް، އުފަލާ އެކު، ހަދިޔާކުރެއެވެ. ފުސްމޫނެއް ނުދައްކާނެއެވެ. އެހެންކަމުން ޖެހިގެން ހުރި ގޭ ސުފުރާމަތީގައި ހުރި ކޮންމެ ބާވަތެއް މި ގޭ ސުފުރާމަތިން ވެސް ފެންނާނެއެވެ.
ހާރަށް މަސްފިހުމަކީ ވަރަށް ގިނަ ގޭގޭގައި އެ ދުވަސްވަރު ކުރާ ކަމެކެވެ. ބައެއް ގޭގޭގައި މި ކަންކުރަނީ ހަވީރުގެ ވަގުތުގައެވެ. އަނެއް ބަޔަކު އިޝާނަމާދުން ފައިބައިގެން ގެއަށް އައިސް، ތަރާވީސްދަމުގެ ކެއުމަށް ފަހުގައެވެ. އާންމުކޮށް ފިހެ އުޅޭނީ ކޮންމެވެސް ބާވަތެއްގެ ފަރު މަހެކެވެ. ފަރުމަހެއް ނުލިބިއްޖެ ނަމަ، ކަނޑުމަސް، ލައްޓި ނުވަތަ ރާގޮނޑި ވެސް ފިހެއެވެ.
މަސްފިހުމަށް ޓަކައި ފުރަތަމަ ކުރާ ކަމަކީ، މަސްކެނޑުމެވެ. ފިހަން މަސްކަނޑާނީ ތަފާތު ގޮތަކަށެވެ. އެގޮތުން މަހުގެ ހުޅުނބުޖަހައި ބަނޑު ފަޅައި ގޮހޮރު ނެގުމަށްފަހު، މަހުގެ ހުރަހަށް ޅިޔައަޅަނީއެވެ. އެއަށްފަހު ތައްޔާރުކޮށްފައި ހުންނަ ޚާއްޞަ ލޮނުމިރުސްގަނޑު މަހުގައި އަޅައި، އުލަކަށް މަސް އަމުނައިލައެވެ. އުލަށް މަސް އަމުނާ ގޮތަކީ، މަހުގެ އަނގައިން ވައްދާ އޫ، މަހުގެ ނަގޫފަތް ކައިރިން ނެރުމެވެ. މި އޫ ހަދާފައި ހުންނަނީ ރުކުގެ އޮށީގެ ހަރު ބައިންނެވެ.
އެ ދުވަސްވަރު މަސް ފިހެ އުޅުނީ ގޯތިތެރޭގައި ނާށި އަންދައިގެންނެވެ. ރޭގަނޑު މަސްފިހާ ނަމަ، ނާށިތައް ރޯވެ އަނދާން ފަށާ ވަގުތު، އަލިފާނުގެ ރަތް އަލި މުޅި ހިސާބަށް ފެތުރިގަނެއެވެ. އަވައްޓެރި ގޭގޭގެ ކުދިން، އެ ތަނަށް ނިކުމެ ކުޅެ، ސަކަރާތްޖަހައި، މަޖާކޮށް ހެދުމަކީ ވަރަށް އާންމުކަމެވެ. ނާށިތައް އަނދައި ހުލިވުމުން، ފެންޖަހައި، ނާށިއަނގުރުތައް ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ނިވާލުމަށްފަހު، އުލަށް އެމުނި މަސް ގެނެސް، އަނރުތަކުގައި ނުޖެހޭނޭހެން މަތީގައި ބާއްވަނީއެވެ. އެއަށް ފަހު މަސް ފުށުން ޖަހަމުން ފިހެވޭތޯ ބަލަމުން ގެންދާނެއެވެ. އޭރު މުޅި ހިސާބު ހުންނާނީ މަސްފިހާ ވަހުން އެއްވަސްވެފައެވެ. މަސް ރަނގަޅަށް ފިހެވުމުން ނަގައި ހާރަށް ރައްކާކުރަނީއެވެ.
ދީން ބާރުއަޅަނީ ހާރު ކެއުން ވީހައި ވެސް ފަސްކުރުމަށެވެ. އެހެންކަމުން އެ ޒަމާނުގައި، މީހުން ހާރުކައި އުޅުނީ ފަތިހުގެ ފަސްގަޑީގައެވެ. އެގޮތުން މަތިވެރީގައި ވެސް އެކަން ކުރެވެމުން އައީ އެ ގޮތަށެވެ. ހާރަށް ބޭނުންވާ ކާބޯތަކެތި ތައްޔާރުކުރުމަށްފަހު، ގިނަ މީހުން ނިދަނީއެވެ.
އެ ޒަމާނަކީ ކަރަންޓެއް ނެތް ފުޅި ބައްތީއާއި އަތްބައްތީގެ ޒަމާނެވެ. ނިދާފައި އޮންނަ މީހާއަށް ގޮވައިލާނެ ސޯނާ ގަޑިއެއް، އެލާމް ސިސްޓަމެއް ނުހުރެއެވެ. މަދު ގެއެއްގައި ނޫނީ ވަގުތު އެނގޭނޭ ވަސީލަތެއް ވެސް ނުހުރެއެވެ. އެހެންކަމުން ހާރުކެއުން ފަދަ ކަންކަންކުރާންވީ ވަގުތު ރައްޔިތުންގެ ސަމާލުކަމަށް ގެނައުމަށް ޓަކައި، މަތިވެރީގައި ކުރާ ކަމަކީ ސަންގު ފުމުމެވެ. ރޯދަމަހުގެ ކޮންމެ ރެއަކު ދޭއް ޖެހުމުން، ސަންގު ފުމެން ހަމަޖައްސާފައި ހުންނަ މީހަކު ތެދުވެ، “ހާރުސަންގު” ފުމޭނެއެވެ. އެ ސަންގުގެ އަޑު ކަންފަތުގައި ޖެހުމާ އެކު، ހާރުކާންފަށާ ގަޑި ޖެހުނީކަން ރައްޔިތުން ދެނެގަންނާނެއެވެ.
ސަންގު ފުމޭއަޑު އިވޭ މީހުން، އެންމެ އިސްކަމަކަށް ހަދަނީ، އެ މީހުންގެ އާއިލާގެ މީހުންނާއި އަވައްޓެރިން ހޭލައިފިކަން ކަށަވަރު ކުރުމެވެ. ރަށުތެރެއަށް ވެރިވެފައި އޮންނަ އަނދިރިކަމާއި ހަމަހިމޭންކަމުގެ ތެރެއިން، މީހުން ހޭލައި އުޅޭ ގޭގެއާއި ހޭލައި ނޫޅޭ ގޭގެ، ވަރަށް ފަސޭހައިން ދެނެގަނެވެއެވެ. ބައްތީގެ އަލި ހުންނަ މިންވަރުންނެވެ. ވާހަކަ ދައްކާއަޑުންނެވެ. ތަށިސަމުސާ ތެޅުވޭ އަޑުންނެވެ. މި ފަދަ ހިލަމެއް ނެތް ގޭގޭ ކައިރިއަށް ގޮސް، އެ ގޭ މީހުންނަށް ގޮވައި ހޭލެއްވުމަކީ، އޭރު ހޭލައި އުޅޭ މީހުންގެ ވާޖިބެއްކަމުގައި އެ މީހުން އައީ ދެކެމުންނެވެ. މި ކަމަށް އާންމުކޮށް ނިކުންނާނީ ފިރިހެނުންނެވެ. އަންހެނުން އުޅޭނީ ކާން ހެދުމުގެ މަސައްކަތުގައެވެ.
މީހުންނަށް ހާރަށް ގޮވާފައި ފިރިހެންވެރިން ގެއަށް އަންނައިރު، އަންހެންވެރިން ތިބޭނީ ހާރަށް ސުފުރާމަތި ތައްޔާރުކޮށްގެންނެވެ. ފުއްބޮޑުކޮށްފައި ހުންނަ އަތްބައްތީގެ ރަތް އަލީތެރޭގައި ތިބެ، އެންމެން ހާރުކެއުމުގެ މަސައްކަތް ފަށާނީ އެހައި ހިސާބުންނެވެ. ފުރަތަމަ ކާނީ ކުޑަކުދީންނާއި ފިރިހެނުންނެވެ. އަންހެނުން ކާން ފަށާނީ، އެ މީހުން ކައި ނިމުމުންނެވެ. ކައި ނިންމާފައި ތަށިތައްނަގައި ދޮވެ ސާފުކޮށް ހެދުމުގައި އުޅޭނީ އަންހެންވެރިންނެވެ. އެހައިތަނުން ހާރުކެއުން ނިމުނީއެވެ. އޭރު ހުންނާނީ ފަތިސްވާން ކައިރިވެފައެވެ.
ނޯޓް: މި ލިޔުމަށް މަޢުލޫމާތު ދެއްވީ، އއ. މަތިވެރީ ކައުންސިލްގެ ޒިންމާދާރުވެރިޔާ އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް ޝަރީފެވެ.
Be the first to comment