ރޯދަމަހަކީ މުސްލިމުންނާ ބައްދަލުކުރާ އެންމެ ޚާއްޞަ މައްސަރެވެ. މި މަހަކީ ކެއިން ބުއިމަށާއި ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއަށާއި މަސައްކަތްތަކަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް ދިވެހިން ގެންނަ މަހެކެވެ. މި ބަދަލުތައް ރާއްޖޭގެ ކޮންމެ ރަށަކުން ވެސް ފެނެއެވެ. އެހެންކަމުން މި ރޯދަމަހު، ސިލްސިލާކޮށް ގެނެސްދޭން މި ފަށަނީ، މީގެ އަހަރުތަކެއް ކުރީން އއ. މަތިވެރީގައި، ރޯދަމަހާ ގުޅިގެން ހިނގަމުން އައި ބައެއް ކަންކަމާ ގުޅޭ ވާހަކަތަކެވެ. އެ ގޮތުން މި ލިޔުން ޚާއްޞަކޮށްލާނީ ރޯދަމަހަށް ތައްޔާރުވުމަށް ޓަކައި މަތިވެރީގައި ކުރަމުން އައި ތަފާތު ކަންތައްތަކުގެ މައްޗަށެވެ.
ރަމަޟާން މަހަށް ތައްޔާރުވުމުގެ ގޮތުން އެ ދުވަސްވަރު، މަތިވެރީގައި އެންމެ ދުރާލައި ކުރާންފަށާ އެއް ކަމަކީ ކަރާ ހެއްދުމެވެ. މަތިވެރީގެ ގޮއިބިމާއި ގޮއިބިމަށް ނުވާ ހުސް ބިންތަކުން، ކަރާދަނޑު ހެއްދުމަށް ޓަކައި، ރައްޔިތުންނަށް ބިން ދޫކުރެއެވެ. ދަނޑުބިން ބޭނުންވާ ހަމަ ކޮންމެ މީހަކަށް ވެސް މި ތަންތަނުން ބިން ލިބެއެވެ. އެ ބިމަށް އެއްވެސް އަގެއް، ނުވަތަ އުޖޫރައެއް ދައްކާކަށް ނުޖެހެއެވެ.
ދަނޑުބިން ލިބުމުން، ކޮންމެ މީހަކު ވެސް، އެ މީހަކަށް ލިބުނު ބިމުގައި، ދަނޑު ހެއްދުމުގެ މަސައްކަތް ފަށައެވެ. ރޯދަމަސް ފެށެންވާއިރަށް ކަރާ ކެނޑޭހައި މޫސުން އޮއްވާ، މަސައްކަތް ފަށައިގަނެއެވެ. އެ ގޮތުން ދަނޑު ދިލައި، ސާފުކޮށް، ފަސްގަނޑުޖަހައި ހެދުމަށްފަހު، ކަރާއޮށް އިންދައެވެ. އޮށް އިންދަނީ އެ ކަމަށް ޚާއްޞަކޮށް ތައްޔާރުކުރާ ވަޅުގަނޑެއްގައެވެ. އެއަށްފަހު، ކޮންމެ ދުވަހަކު ދެ އިރު ދަނޑަށް ގޮސް، ގަސްތަކަށް ފެންދީ، ވަރަށް ފަރުވާތެރިކަމާ އެކު، ދަނޑުގެ ކަންކަން ބަލަހައްޓަމުން ގެންދެއެވެ. ދަނޑަށް ފެންދެނީ އެ ކަމަށް ޚާއްޞަ ވަޅެއް ދަނޑުގެ އެއް ފަރާތުގައި ކޮނެގެން، އެ ވަޅުން ފެން ނަގައިގެންނެވެ. ފެން ދޭން ބޭނުންކުރަނީ އެ ކަމަށް ޚާއްޞަކޮށް ތައްޔާރުކޮށްފައި ހުންނަ ކުރައެއްގައެވެ. “ފެންދޭކުރާ” ތަޢާރަފުނުވާ އިރު، ފެންދީ އުޅުނީ، ބާލިދީއާއި ތެލި ފަދަ އެއްޗިއްސަށް ފެން ފުރައިގެން، ފުލުގައި ލޯވަޅު ތޮރުފާފައި ހުންނަ ދަޅު ބޭނުންކޮށްގެންނެވެ. މި މަސައްކަތުގައި ދެ ޖިންސްގެ މީހުން ވަރަށް ފޯރީގައި ބައިވެރިވެ އުޅެއެވެ. އަދި މަސައްކަތްކުރެވޭ އުމުރުގެ ކުޑަ ކުދިން ވެސް ބައިވެރިކުރެއެވެ.
ވަރަށް ފަރުވާތެރިކަމާ އެކު ކަމަށް ކަމޭ ހިތައިގެން، ދުވާލުގެ އެތައް ވަގުތެއް ހޭދަކޮށްގެން، ކުރި ބުރަ މަސައްކަތުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، ރޯދަމަސް ފެށޭއިރު، ގިނަ ދަނޑުތަކުގައި ހުންނަނީ ކަރާ އަޅައި، ދޮންވެ ފައްކާވެ، ކަރާ ކަނޑާވަރުވެފައެވެ. ކަރާ ކެނޑުމަށްފަހު، ގޭގައި ބޭނުކުރުމުގެ އިތުރުން، ޢާއިލާގެ މީހުންނަށާއި ރައްޓެހިންނަށް ހަދިޔާކުރުމަކީ އެ މީހުންނަށް ލިބޭ ވަރަށް ބޮޑު އުފަލެކެވެ. ރަނގަޅަށް ކަރާ ލިބޭ ދަނޑުތަކުން ކަރާ ކަނޑައިގެން، މާލެ ގެންގޮސް ވިއްކައިގެން ޢާމްދަނީ ވެސް ހޯދައެވެ. މި ފަދަ ދަނޑުތަކުގައި ކަރާގެ އިތުރުން ބޮޑުކެކުރިއާއި ޒުވާރިއާއި ބިންބި ވެސް ބައެއް މީހުން ހައްދައި އުޅުނެވެ. މި މަސައްކަތަކީ ބުރަ، އެހައިމެ މަންފާ ބޮޑު މަސައްކަތެކެވެ. އެހެންނަމަވެސް ކޮންމެ އަހަރަކު ވެސް ރޯދަމަސް ނިމުމާ އެކު މި މަސައްކަތް ނިމިގެންދާނެއެވެ.
ރޯދައަށް ތައްޔާރުވުމުގެ ގޮތުން ގެއާއި ބަދިގޭގައި ހިފައިގެންގުޅޭ ތަކެތި ދޮވެ، ތާހިރުކުރުމަކީ ވެސް، އެ ދުވަސްވަރު ވަރަށް ބޮޑު އިސްކަމެއް ދީގެން މަތިވެރީގައި ކުރަމުން އައި ކަމެކެވެ. އެ ގޮތުން އެނދު އަށީގެ މަޅުތަކާއި ބަދިގޭގައި ބޭނުންކުރާ ތެލި، ތާސް، ލޯގަނޑު، އުނދުޅި، ސަމުސާ، ދޭފަތް، ފިޔަން ފަދަ، ހުރިހައި ސާމާނެއް މޫދަށް ގެންގޮސް ދޮވެ ސާފުކުރެއެވެ. މި މަސައްކަތްކުރަނީ ރޯދައަށް ހަނދު ބަލަން ދެތިން ދުވަހަށް ވީމައެވެ. ބައެއް ގޭގޭގައި ހަނދުބަލާ ދުވަހުގެ ކުރީ ދުވަހު ވެސް، މި ކަންކުރެއެވެ. މިއީ ވަރަށް ބޮޑު ކުޅިވަރެއްގެ ގޮތުގައި ކުރެވޭ ކަމެކެވެ. “މާފުންމާއެރުން” އޮންނާނީ މި ކަމާ ގުޅިފައެވެ. (މާފުންމާއެރުމަކީ މިހާރުގެ ބަހުން ނަމަ މާ ހެފުމެވެ. މަތިވެރީ މީހުން އޭރު ކިޔައިއުޅުނީ މާފުންމާއެރުމެވެ.)
ތަކެތި ދޮވެ ސާފުކުރަން ހަމަޖެހިފައި އޮންނަ ދުވަހުގެ ހެނދުނު ސައި ބޮއިގެން، އަވައްޓެރިން ބައިހަދާފައި، ކުދިވެރިން ވެސް ގޮވައިގެން ދާނީ މޫދަށެވެ. އެއި މަދަރުސާ ކުދިންނަށް ހުކުރު ދުވަސް ފިޔަވައި އެހެން ދުވަސްތަކުގައި، މޫދަށް އެރުން، މަނާކަމެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައަޅާފައި އޮތް ޒަމާނެކެވެ. އެހެންނަމަވެސް މި ދުވަހަކީ އެކަމަށް ހުއްދަލިބޭ ދުވަހަކަށްވާތީ، އެ ދުވަސް ވެގެންދަނީ މަދަރުސާ ކުދިންނަށް އަންނަ އީދަކަށެވެ. ލިބޭ ވަރަށް ބޮޑު އުފަލަކަށެވެ. އެހެންކަމުން ދޮންނަން ބޭނުންވާ ތަކެތި ހިފައިގެން މައިންބަފައިންނާ އެކު އެ ކުދިން ވެސް ދާނީ މޫދަށެވެ. ގޮސް، ދޮންނަން ގެންދިޔަ ތަކެތި، ވެލިލައިގެން އުނގުޅައި ދޮވެ ސާފުކޮށްގެން ގެއަށް އާދެވޭނީ މެންދުރުން އަނބުރާފަހުންނެވެ. އަންނަ އިރު، އެންމެން ތިބޭނީ ވަރުބަލިވެ ލޮޑުވެފައެވެ. އަތްވާއި ލޮނަށް އަނދައި، ދެލިގަނޑަކަށް ވެފައެވެ. އެހެންނަމަވެސް މޫނުމަތިން ފެންނާނީ އުފާވެރިކަމާއި ހިތްހަމަޖެހުމެވެ.
ގެއާއި ގޯތިތެރެއަށް ކަށިވެލިލުމަކީ ވެސް އޭރުގެ ސަގާފަތުގެ ތެރެއިން ރޯދަމަހަށް ތައްޔާރުވުމުގެ ގޮތުން ކުރެވެމުން އައި ކަމެކެވެ. އެ ދުވަސްވަރަކީ މިހާރު މި އޮންނަހެން، ގޭތެރޭގައި ތަޅުން އަޅައި، ތަށިމުށި ޖަހާފައި އޮންނަ ދުވަސްވަރެއް ނޫނެވެ. ގޭތެރެއަށް ވެސް ލާފައި އޮންނާނީ ހުދު ކަށިވެއްޔެވެ. ގޮނޑުދޮށުން ވެލިނެގުން މަނާ ދުވަސްވަރަކަށް ނުވާތީ، ކޮންމެ ރޯދަމަހަކާ ކައިރިވުމުން، ރަށުގެ ގޮނޑުދޮށުންނާއި މަތިވެރީ ފަޅުގައި އޮންނަ ފިނޮޅުން، ކަށިވެލި ނަގައިގެން ގެނެސް، ގޭގެއަށާއި ގިފިއްޔަށާއި ގޭ ދޮރުމައްޗަށް ދާންދެން ދޮންވެލިލައި، ހުދުކުރުމަކީ ހަމަ ކޮންމެ އަހަރަކު ވެސް ހިނގަމުން އަންނަ ކަމެކެވެ. މި ކަމުގައި އަންހެނުންނާއި ފިރިހެނުން ވަރަށް ފޯރިއާ އެކު ބައިވެރިވާނެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު އަވައްޓެރި ގޭގޭގެ އެންމެން ބައިހަދާފައި ވެސް މިކަން ކުރެއެވެ.
އެ ޒަމާނުގައި ބަދިގެއާއި ގިފިލި އަޅާފައި ހުންނާނީ ގެއާ ވަކިންނެވެ. މި ޒަމާނުގައި ހުންނަ ކަހަލަ ކާގެއެއް، ގިނަ ގޭގެއަކު ނުހުންނާނެއެވެ. އެހެންކަމުން ކާގެއެއް ނެތް ހަމަ ކޮންމެ ގެއެއްގައި ވެސް، އެ ބަޔެއްގެ ވަރުން، ރޯދައަށް “ބަތްފިޔަފާޅި” އަޅާނެއެވެ. މި ފިޔަފާޅި އަޅާފައި ހުންނަނީ ގެއާއި ބަދިގެއާ ދޭތެރޭގައެވެ. ދަނޑިފަނުން އަޅާ މި ބަތްފިޔަފާޅީގައި، ކާތަށި އަތުރާނެ އަށްޓަކާއި ކާން އިށީންނާނެ އަށްޓެއް ހަދާނެއެވެ. މި އަށިތައް ހަދާފައި ހުންނަނީ، ބިމަށް މުޑިޖަހައި މަތީގައި ބަނބުކެޔޮފިލާ އަޅައިގެންނެވެ. ފިލާ ނުލިބޭ ނަމަ، އޮށި، ދިއްގާދަނޑި ފަދަ ތަކެތި އަޅައި ރޯނުން ނުވަތަ ދިއްގާ ވަކައިން ގަތާފައި ވެސް ހުރެއެވެ. މި ބަތްފިޔަފާޅިއަކީ ރޯދަވީއްލުމާއި ތަރާވީސްދަމާއި ހާރުދަމުގައި، ކެއިންބުއިމުގެ ކަންކަމަށް ބޭނުންހިފާ ތަނެކެވެ. މި ތަންތަން ވެސް ހުންނާނީ ކަށިވެލިލައި ރީތިކޮށްފައެވެ.
ރޯދައަށް ހަވާދުދެވުމަކީ ވެސް އެ ޒަމާނުގައި ހަމަ ކޮންމެހެން ކުރާން ޖެހޭ ކަމެކެވެ. ހުނިގާނައިގެން ހަވާދުދަވައި، ދަގަނޑު ވަނަށް އަޅައިގެން ތަޅައި، ހިމުންކޮށް، ދަޅުދަޅަށް އަޅައި ރޯދައަށް ރައްކާކުރެއެވެ. މި މަސައްކަތަކީ އެތައް ވަގުތެއް ހޭދަވާ ބުރަ މަސައްކަތެކެވެ. އެހެންކަމުން އަވައްޓެރިންނާއި ރައްޓެހިންގެ އެހީތެރިކަން ކޮންމެ މީހަކަށް ވެސް މި މަސައްކަތުގައި ލިބެއެވެ. އެއް ގޭގައި ހަވާދުދަވާ އިރު، އަނެއް ގޭގެ މީހުން އެހީތެރިވާން ގޮސް އުޅެއެވެ. އެ ދުވަހުގެ ހަތަރުދަން ހޭދަވާނީ މި މަސައްކަތުގައެވެ. އެއީ ވެސް ފިސާރި ފޯރިއާއި މަޖަލާ އެކު، އަންހެންވެރިންގެ މެދުގައި ކުރެވޭ ބުރަ މަސައްކަތެކެވެ. މީގެއިތުރުން ރިހާކުރު ތެއްލުމަކީ ވެސް އާންމުކޮށް އެ ޒަމާނުގައި ރޯދައަށް ކުރަމުން އައި ކަމެކެވެ. ހާރަށް ތެއްލި ރިހާކުރު ބަހައްޓަން “މަޖުބޫރު”ވާތީއެވެ.
މިއަދު ވެސް މަތިވެރީގައި ރޯދައަށް ތަފާތު އެކި ބާވަތްތަކުގެ ކާބޯތަކެތި ތައްޔާރުކުރެއެވެ. ހަވާދުދަވައެވެ. މަސްމިރުހާއި އަލުވިސަންބޯލާއި އެކި ކަހަލަ އަސާރައާއި މި ބާވަތުގެ ތަކެތި ތައްޔާރުކުރެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ކުރީގައި ކުރެވުނު ގިނަ ކަންކަން، ޒަމާނާ އެކު މަތިވެރީގެ ޖައްވުން ފިލައި ހިނގައްޖެއެވެ. ތަރައްޤީއާއި ތަހުޒީބު އައިސް، މި ހުރިހައި ކަމެއްގެ މައްޗަށް ހިޔަނި އަޅައިފިއެވެ. ކާބަފައިންގެ ގަބުރާ އެކު ވަޅުލެވިއްޖެއެވެ.
ނޯޓް: މި ލިޔުމަށް މަޢުލޫމާތު ދެއްވީ، އއ. މަތިވެރީ ކައުންސިލްގެ ޒިންމާދާރުވެރިޔާ އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް ޝަރީފެވެ.
Be the first to comment